KREDYT HIPOTECZNY A PODZIAŁ MAJĄTKU PO ROZWODZIE. CO DZIEJE SIĘ Z MIESZKANIEM I DŁUGIEM W BANKU?

Rozwód bardzo często nie kończy wszystkich spraw pomiędzy małżonkami. Jednym z najtrudniejszych problemów praktycznych jest sytuacja, w której byli małżonkowie mają wspólne mieszkanie albo dom obciążony kredytem hipotecznym. Pojawia się wtedy pytanie, czy sąd dzieli również kredyt, kto powinien dalej spłacać raty i czy bank jest związany ustaleniami byłych małżonków.

Podział majątku wspólnego dotyczy przede wszystkim aktywów, czyli składników majątkowych takich jak nieruchomość, samochód, środki pieniężne czy wyposażenie domu. Zasadniczo sąd w sprawie o podział majątku nie dzieli natomiast samego długu wobec banku, co potwierdza kierunek wynikający z orzecznictwa Sądu Najwyższego, w tym uchwały z 28 marca 2019 r., III CZP 21/18.

Czym jest majątek wspólny małżonków?

Z chwilą zawarcia małżeństwa, jeżeli małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej, powstaje między nimi ustawowa wspólność majątkowa. Obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje małżonków albo przez jednego z nich, zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Do majątku wspólnego mogą należeć między innymi wynagrodzenie za pracę, dochody z działalności gospodarczej, dochody z majątku wspólnego oraz nieruchomość kupiona w czasie trwania małżeństwa. Jeżeli małżonkowie w trakcie małżeństwa nabyli mieszkanie lub dom, to co do zasady taka nieruchomość wchodzi do majątku wspólnego.

Czy kredyt hipoteczny podlega podziałowi po rozwodzie?

Najważniejsza zasada jest następująca: sąd w sprawie o podział majątku wspólnego dzieli majątek, ale co do zasady nie dzieli kredytu hipotecznego. Sąd może przyznać nieruchomość jednemu z byłych małżonków, ale nie może samodzielnie zwolnić drugiego małżonka z odpowiedzialności wobec banku.

Jeżeli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytową, to nadal pozostają dłużnikami banku. Wynika to z konstrukcji odpowiedzialności solidarnej, zgodnie z którą wierzyciel może żądać całości albo części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich albo od każdego z osobna, aż do pełnego zaspokojenia wierzyciela, zgodnie z art. 366 Kodeksu cywilnego.

W praktyce oznacza to, że nawet jeżeli byli małżonkowie ustalą między sobą, że kredyt będzie spłacał tylko jeden z nich, to takie ustalenie nie wiąże automatycznie banku. Bank nadal może domagać się zapłaty od obojga kredytobiorców, jeżeli oboje pozostają stronami umowy kredytowej.

Czy bank jest związany wyrokiem o podziale majątku?

Bank nie jest związany ustaleniami byłych małżonków w taki sposób, który automatycznie zwalniałby jednego z nich z długu. Wyrok sądu o podziale majątku reguluje relacje majątkowe pomiędzy byłymi małżonkami, ale nie zmienia umowy kredytowej zawartej z bankiem.

Jeżeli sąd przyzna mieszkanie jednemu z małżonków, a drugi małżonek nie zostanie formalnie zwolniony z długu przez bank, to nadal może ponosić odpowiedzialność kredytową. Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał, że wspólnie zaciągnięty dług osobisty nadal obciąża oboje małżonków mimo podziału majątku.

Jak sąd wycenia mieszkanie lub dom obciążony hipoteką?

Przez lata pojawiały się spory, czy przy podziale majątku wartość nieruchomości należy pomniejszać o niespłacony kredyt hipoteczny. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 28 marca 2019 r., III CZP 21/18, w sprawie o podział majątku wspólnego obejmującego nieruchomość obciążoną hipoteką sąd, przyznając tę nieruchomość jednemu z małżonków, ustala jej wartość zasadniczo z pominięciem wartości obciążenia hipotecznego.

W praktyce sąd najczęściej przyjmuje wartość rynkową nieruchomości, a nie wartość pomniejszoną automatycznie o saldo kredytu. Nie jest to jednak zasada całkowicie bezwzględna, ponieważ w konkretnych sprawach mogą pojawić się ważne względy przemawiające za innym podejściem.

Co dzieje się ze spłatą rat po rozwodzie?

Sama okoliczność rozwodu nie powoduje, że kredyt hipoteczny przestaje istnieć. Jeżeli kredyt został zaciągnięty wspólnie, to bank może nadal oczekiwać terminowej spłaty rat od kredytobiorców zgodnie z umową kredytową.

Jeżeli po ustaniu wspólności majątkowej jeden z byłych małżonków spłaca raty kredytu z własnych środków, może powstać kwestia rozliczenia tych spłat. W zależności od momentu dokonania spłat i okoliczności sprawy rozliczenia mogą być dochodzone w postępowaniu o podział majątku albo w odrębnym postępowaniu regresowym.

Znaczenie może mieć także art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który reguluje rozliczenia nakładów i wydatków pomiędzy majątkiem wspólnym a majątkami osobistymi małżonków.

Czy jeden z małżonków może przejąć kredyt?

Takie rozwiązanie jest możliwe, ale wymaga zgody banku. Byli małżonkowie mogą chcieć ustalić, że jeden z nich zatrzyma nieruchomość i przejmie dalszą spłatę kredytu, ale samo ich porozumienie nie wystarczy do zwolnienia drugiego z odpowiedzialności wobec banku.

W praktyce bank może zgodzić się na przejęcie długu przez jednego z kredytobiorców, aneks do umowy, refinansowanie kredytu albo inną formę restrukturyzacji zobowiązania. Bank będzie jednak oceniał zdolność kredytową osoby, która miałaby samodzielnie spłacać kredyt.

Przykład z jednej że spraw kancelarii

Małżonkowie kupili w czasie trwania małżeństwa mieszkanie za środki z kredytu hipotecznego. Po rozwodzie jedno z nich chciało pozostać w mieszkaniu, a drugie oczekiwała spłaty swojej części udziału w majątku wspólnym.

W takiej sytuacji sąd przyznał mieszkanie jednemu z byłych małżonków i zasądził odpowiednią spłatę na rzecz drugiego.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że osoba, która wyprowadziła się z mieszkania, przestaje być dłużnikiem banku, jeżeli nadal figuruje w umowie kredytowej jako kredytobiorca.

Na co zwrócić uwagę przed złożeniem wniosku o podział majątku?

Przed rozpoczęciem sprawy warto przygotować umowę kredytową, aktualne saldo zadłużenia, historię spłat, odpis księgi wieczystej, dokumenty potwierdzające wartość nieruchomości oraz dowody dotyczące nakładów i wydatków ponoszonych przez każdego z małżonków.

Warto również rozważyć, czy możliwe jest porozumienie z bankiem jeszcze przed zakończeniem sprawy o podział majątku. Czasami ugodowe uregulowanie sytuacji kredytowej pozwala uniknąć późniejszych sporów o raty, spłatę udziału albo odpowiedzialność za zadłużenie.

Najczęstsze błędy w sprawach o mieszkanie z kredytem

Jednym z częstych błędów jest przekonanie, że skoro sąd przyzna mieszkanie jednemu z małżonków, to drugi automatycznie przestaje odpowiadać za kredyt. Tak się nie dzieje, jeżeli bank nie wyrazi zgody na zmianę umowy kredytowej.

Drugim błędem jest nieuwzględnienie późniejszych rozliczeń rat spłacanych po ustaniu wspólności majątkowej. Jeżeli jeden z małżonków przez dłuższy czas samodzielnie spłaca kredyt, powinien zadbać o dokumenty potwierdzające wysokość i źródło dokonanych płatności.

Trzecim błędem jest brak wcześniejszej analizy wartości nieruchomości i wysokości ewentualnej spłaty. Przy nieruchomościach obciążonych hipoteką rozliczenia mogą być skomplikowane, dlatego warto przygotować strategię procesową przed złożeniem wniosku.

Powiązane artykuły

Więcej o samym mechanizmie podziału majątku mogą Państwo przeczytać w artykule: Podział majątku wspólnego byłych małżonków.

Jeżeli w sprawie pojawia się spór o stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku, warto zapoznać się również z artykułem: Nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym.

Kredyt hipoteczny po rozwodzie jest jednym z najbardziej problematycznych elementów podziału majątku. Sąd może podzielić majątek wspólny i przyznać nieruchomość jednemu z byłych małżonków, ale co do zasady nie zwalnia drugiego z długu wobec banku.

Jeżeli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytową, bank może nadal dochodzić spłaty zgodnie z zasadami wynikającymi z umowy i odpowiedzialności dłużników. Dlatego w sprawach o podział majątku z kredytem hipotecznym bardzo ważne jest połączenie strategii sądowej z analizą sytuacji kredytowej.

Jeżeli potrzebują Państwo pomocy w sprawie o podział majątku wspólnego, rozliczenie kredytu hipotecznego po rozwodzie albo ustalenie zasad spłaty byłego małżonka, warto skonsultować sprawę przed podjęciem decyzji procesowych.

Kancelaria Radcy Prawnego Grzegorz Michalik prowadzi sprawy rodzinne i majątkowe, w tym sprawy o podział majątku po rozwodzie, rozliczenia nakładów oraz spory dotyczące nieruchomości obciążonych hipoteką.

Źródła

Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 31, art. 43, art. 45 i art. 46: ISAP

Kodeks cywilny, art. 366: ISAP

Uchwała Sądu Najwyższego z 28 marca 2019 r., III CZP 21/18: Sąd Najwyższy

Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie podziału mieszkania obciążonego kredytem: RPO