NIERÓWNE UDZIAŁY MAŁŻONKÓW W MAJĄTKU WSPÓLNYM. KIEDY SĄD MOŻE ODEJŚĆ OD ZASADY 50/50?

Zasadą w polskim prawie rodzinnym jest to, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. W praktyce oznacza to, że po ustaniu wspólności majątkowej, np. po rozwodzie albo ustanowieniu rozdzielności majątkowej, punktem wyjścia przy podziale majątku jest udział po 1/2 dla każdego z małżonków.

Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie podział majątku musi automatycznie nastąpić po połowie. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje możliwość żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Jest to jednak wyjątek od zasady, a nie reguła.

Podstawa prawna

Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

Art. 43 § 2 k.r.o. stanowi natomiast, że z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, aby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku.

Z kolei art. 43 § 3 k.r.o. wskazuje, że przy ocenie stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Kiedy można żądać nierównych udziałów?

Samo przekonanie jednego z małżonków, że „należy mu się więcej”, nie wystarczy. W sprawie o ustalenie nierównych udziałów trzeba wykazać konkretne okoliczności faktyczne i prawne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że dla ustalenia nierównych udziałów konieczne jest wystąpienie dwóch przesłanek:

• ważnych powodów,

• różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego.

Co istotne, przesłanki te nie mogą być oceniane w oderwaniu od siebie. Nie wystarczy więc wyłącznie to, że jeden małżonek zarabiał więcej. Nie wystarczy również samo naganne zachowanie drugiego małżonka, jeżeli nie przekłada się ono na ocenę całokształtu sprawy i nie uzasadnia odejścia od zasady równych udziałów.

Co może być „ważnym powodem”?

Ważne powody to takie okoliczności, które powodują, że równy podział majątku byłby w konkretnej sprawie sprzeczny z zasadami słuszności, sprawiedliwości lub zasadami współżycia społecznego.

Przykładowo znaczenie mogą mieć następujące sytuacje:

• uporczywe uchylanie się przez jednego z małżonków od pracy zarobkowej, mimo posiadania realnych możliwości,

• trwonienie majątku wspólnego,

• przeznaczanie środków z majątku wspólnego na cele sprzeczne z dobrem rodziny,

• zaciąganie zobowiązań bez wiedzy drugiego małżonka,

• uzależnienia prowadzące do uszczuplania majątku,

• długotrwałe nieprzyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny,

• faktyczne opuszczenie rodziny i brak udziału w jej utrzymaniu.

Nie jest to katalog zamknięty. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Sąd bada nie tylko dokumenty finansowe, ale również sposób funkcjonowania rodziny, podział obowiązków, zachowanie małżonków i wpływ tych okoliczności na powstanie lub uszczuplenie majątku wspólnego.

Czy wyższe zarobki jednego małżonka wystarczą?

Co do zasady nie. Sama różnica w wysokości zarobków nie przesądza jeszcze o tym, że sąd ustali nierówne udziały.

W wielu małżeństwach występuje naturalny podział ról. Jeden z małżonków może osiągać wyższe dochody, a drugi może w większym zakresie zajmować się domem, dziećmi, organizacją życia rodzinnego albo wsparciem drugiego małżonka w pracy zawodowej lub działalności gospodarczej.

Z tego względu przy ocenie przyczynienia się do powstania majątku wspólnego nie można ograniczać się wyłącznie do przelewów, wynagrodzenia czy faktur. Istotne jest również to, kto zajmował się dziećmi, kto prowadził dom, kto rezygnował z własnej aktywności zawodowej na rzecz rodziny i czy taki model funkcjonowania był akceptowany przez oboje małżonków.

Czy praca w domu i wychowywanie dzieci też się liczy?

Tak. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wprost nakazuje uwzględniać nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Dlatego nie można automatycznie twierdzić, że małżonek, który nie pracował zawodowo, nie przyczyniał się do powstania majątku. Jeżeli zajmował się domem, dziećmi i codziennym funkcjonowaniem rodziny, jego wkład może mieć istotne znaczenie przy rozliczeniu majątku.

W praktyce oznacza to, że małżonek osiągający wysokie dochody nie zawsze skutecznie wykaże, że powinien otrzymać większy udział. Sąd będzie badał, czy drugi małżonek rzeczywiście nie przyczyniał się do powstania majątku, czy też jego wkład miał inny, niemajątkowy charakter.

Czy wina w rozwodzie oznacza automatycznie nierówne udziały?

Nie. Orzeczenie rozwodu z winy jednego z małżonków nie powoduje automatycznie, że otrzyma on mniejszy udział w majątku wspólnym.

Wina w rozkładzie pożycia może jednak mieć znaczenie w określonych stanach faktycznych. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których zachowanie małżonka pozostaje w związku z funkcjonowaniem rodziny, powstaniem majątku, jego utratą albo oceną zasad słuszności.

Nie każda zdrada, konflikt czy rozpad relacji będzie jednak wystarczający. Sąd musi ocenić całokształt okoliczności konkretnej sprawy.

Jakie dowody mogą mieć znaczenie?

Osoba, która domaga się ustalenia nierównych udziałów, powinna odpowiednio przygotować materiał dowodowy. W praktyce znaczenie mogą mieć m.in.:

• dokumenty potwierdzające dochody małżonków,

• zeznania podatkowe,

• historia rachunków bankowych,

• dokumenty dotyczące kredytów i zobowiązań,

• potwierdzenia przelewów,

• dokumenty dotyczące darowizn i nakładów,

• dowody trwonienia majątku,

• dokumentacja leczenia uzależnień,

• korespondencja między małżonkami,

• zeznania świadków,

• dokumenty potwierdzające faktyczny podział obowiązków w rodzinie.

W sprawach tego rodzaju istotne jest nie tylko samo powołanie się na określone twierdzenia, ale również ich udowodnienie. To osoba żądająca nierównych udziałów musi wykazać, że istnieją podstawy do odstąpienia od zasady 50/50.

Kiedy zgłosić żądanie nierównych udziałów?

Żądanie ustalenia nierównych udziałów najczęściej zgłasza się w postępowaniu o podział majątku wspólnego. Może ono zostać zawarte już we wniosku o podział majątku albo w odpowiedzi na taki wniosek.

W żądaniu warto wskazać konkretną proporcję udziałów, np. 70% do 30%, 80% do 20% albo inną, która odpowiada okolicznościom sprawy. Sama proporcja powinna być jednak uzasadniona faktami i dowodami.

Należy pamiętać, że zgłoszenie takiego żądania może istotnie wpłynąć na przebieg postępowania. Sprawa może stać się bardziej skomplikowana, wymagać przesłuchania świadków, analizy dokumentów finansowych i szczegółowego badania historii małżeństwa.

Jeżeli chcą Państwo poznać ogólne zasady samego postępowania o podział majątku, warto przeczytać również wpis: PODZIAŁ MAJĄTKU WSPÓLNEGO BYŁYCH MAŁŻONKÓW.

Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym jest możliwe, ale wymaga spełnienia szczególnych warunków. Zasadą pozostaje równy udział małżonków w majątku wspólnym, a odstępstwo od tej zasady musi być dobrze uzasadnione.

Najczęstszym błędem jest założenie, że wyższe zarobki jednego małżonka automatycznie oznaczają większy udział w majątku. W praktyce sąd bada znacznie szerszy kontekst: sposób funkcjonowania rodziny, wkład każdego z małżonków, zachowania sprzeczne z dobrem rodziny oraz to, czy równy podział byłby w danej sprawie sprawiedliwy.

Jeżeli potrzebują Państwo pomocy w sprawie o podział majątku wspólnego, ustalenie nierównych udziałów lub rozliczenia między byłymi małżonkami, zapraszam do kontaktu z Kancelarią Radcy Prawnego Grzegorza Michalika w Gorlicach.

Kancelaria Radcy Prawnego Grzegorz Michalik

Tel. 786 119 119 | 18 888 00 29

E-mail: gm@kancelariamichalik.com

www.kancelariamichalik.com

Źródła

• art. 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ISAP: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640090059/U/D19640059Lj.pdf

• postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2019 r., I CSK 782/17: http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia3/I%20CSK%20782-17-1.pdf

• komunikat Sądu Najwyższego dotyczący postanowienia z dnia 16 listopada 2023 r., II CSKP 1401/22: https://www.sn.pl/aktualnosci/SitePages/Komunikaty_o_sprawach.aspx?ItemSID=631-b6b3e804-2752-4c7d-bcb4-7586782a1315&ListName=Komunikaty_o_sprawach